Dragan Petrović – tezgaroš i/ili umjetnik

Jako bitno mi je da kažem da se trudim da budem tezgaroš, a ne umetnik i to je suština mog rada. Pošto sam shvatio da je umetnost teško naplativa, trudim se da snimim nešto što se traži. Međutim od umetnosti nisam uspeo da pobegnem. Hteo ne hteo, ja ako snimim ljude iznutra, onakve kakvi jesu – ja sam napravio umetnost. (Dragan Petrović)

Fotografima javno pokazivanje njihovih radova, bilo to izlaganje po galerijama ili kačenje fotografija po forumima, često služi samo da pokažu koliko su dobri fotografi, a to je sasvim nalik onom oglasu u kojem stoji da kuća od 300 kvadrata sa osam spavaćih soba, bazenom i saunom – nije na prodaju: „samo se k..čim“.

F1560028w

Da li takav odnos prema sopstvenom radu – pa onda i prema radovim drugih – proističe iz toga da mnogo ljudi u bavljenje fotografijom ulazi i stalno je doživljava kao djelatnost koja ima i naglašenu tehničku komponentu (kao što u ostalom i ima, ali ne naglašeniju od ostalih „likovnih“ djelatnosti), pa smatraju da je fotografski rad podložan nekom egzaktnom vrednovanju baziranom na opšteprihvaćenim načelima i principima?

Sve dok se rasprava vodi unutar oblasti kao što su industrijska, produkt, komercijalna, sportska, novinska ili kakva god žanrovski kategorisana fotografija – može se govoriti i o pravilima žanra. Pravila mogu biti manje ili više kruta, a sposobnosti fotografa i uspješnost njegovih postignuća su tada mjerljiva nekim „opipljivim“ kriterijima.

Međutim, šta se dešava kada pokušate primijeniti egzaktna vrednovanja na fotografiju shvaćenu i doživljenu kao umjetničko djelo?

Umjetnički opus fotografa Dragana Petrovića se na likovnu scenu vraća u talasima, izazivajući uvijek podijeljene reakcije. Posljednja se upravo dešava na jednom forumu na kome obitava prilično brojna grupa fotografa različitih usmjerenja i opšteg odnosa prema fotografiji kao mediju i sredstvu izražavanja (http://www.dizajnzona.com/forums/index.php?showtopic=107105).

Dragan Petrović negdje od osamdesetih godina prošlog vijeka najviše fotografiše svadbe u ruralnim i prigradskim krajevima Srbije. Kako sam kaže, u posljednje vrijeme se okrenuo video snimanju, očigledno iz materijalnih pobuda. Novac je, logično, bio glavni motiv da se uopšte i upusti u fotografisanje svadbi, ne radi se ovdje o nekom znatiželjnom etnografu koji iz umjetničkih ili dokumentarističkih poriva obilazi srbijansko selo. Dragan je, doduše, očigledni zaljubljenik u fotografiju, ali je radio za pare.

F1590009w

Njegov ulazak u svijet koji na fotografiju gleda na neki drugi način, a ne samo kao na sredstvo za čuvanje uspomena na vrijeme kad je Živorad ženio srednjeg sina, desio se kada je nagomilane neprodate (!!!) fotografije pokazao istoričaru umjetnosti Slavku Timotijeviću koji je u to vrijeme bio urednik Srećne galerije u Studentskom kulturnom centru u Beogradu.

Od tada Petrovićev opus počinje da živi svoj paralelni, galerijsko-izlagački život. Izložbe u SKC, uvrštavanje u kolekciju Centra za fotografiju, učešće na izložbama u Srbiji, Sloveniji, Austriji…

Svijet koji defiluje Draganovim fotografijama zabilježen je onoliko puta koliko je svadbi održano po Srbiji toga vremena. Pa i način rada, sa tehničkog aspekta, ni po čemu se ne razlikuje od silesije svadbarskih foto-tezgaroša koji su tih decenija ordinirali po veseljima: najbitnije je da je fotografija pravilno izoštrena i korektno eksponirana. Dakle, teoretski, takvih fotografija ima onoliko koliko je održano svadbi pod šatorom za dvadesetak godina, pa puta otprilike nekoliko stotina.

Pa ipak, Draganov se pristup fotografisanju, a onda i rezultat, u jednome razlikuje: koliko god da na izgled brutalno secira pojavnost društvenih i kulturnih fenomena kojima se bavi, nikada se ne služi ironijom i podsmijehom. Mada intimno ne pripada miljeu koji opisuje, on se sa njim stapa u potpunosti i slika ga iznutra, iz čega proističe jedinstvena prisnost. On fotografiše i kada ostali svadbarski fotografi radije uzimaju novac i bježe: u sitne sate, kada su gosti dobrano pijani i razvezani, i kada dramatično raste rizik od dobijanja batina.

F1570017w

Sebe ne smatra umjetnikom, već vjeruje da prosto ne uspijeva da pobjegne od umjetnosti, čime potvrđuje tvrdnje da visina umjetničkog dometa nije neizostavno u direktnoj vezi sa namjerom da se stvori umjetničko djelo. On želi da bude tezgaroš, jer se to isplati.

Na likovno-estetskom planu, Petrović se služi onim sredstvima koja su u to vrijeme na raspolaganju svima koji iole umiju rukovati fotografskom kamerom: rudimentarna fotografska tehnika, prepoznatljiv svadbarski stil toga vremena (korištenje direktnog blica postavljenog na foto aparat), tek korektno kadriranje i neformalna organizacija kadra su u potpunoj harmoniji sa sadržajnim elementima: centar njegovog interesovanja su ljudi koje fotografiše, njihovi karakteri i emotivna stanja. Oni izgledaju tako kako izgledaju, i u tome ovakav naturalistički pristup teško da ima alternativu. Svako razmetanje tehničkom perfekcijom bilo bi suvišno a bilo kakvo oplemenjivanje je apsolutno nepotrebno.

U ovom slučaju, artikulacija fotografskog materijala u umjetnički izraz je očigledno naknadna. Međutim, to ni na koji način ne umanjuje izražajnu snagu, autentičnost, iskrenost, ni bilo koju drugu značajnu osobinu Petrovićevog djela. Štaviše, bilo koji drugi predumišljaj osim onog osnovnog – da se fotografiše ono za šta je fotograf u tom trenutku bio pozvan da radi (i bio plaćen) ishodio bi vjerovatno potpuno drugačijim pristupom, a time i rezultatom.

Ipak, valja se uzdržati od donošenja bilo kakvog konačnog suda. Danas svakako postoji onoliko definicija umjetnosti koliko ima ljudi koji o njoj razmišljaju, i da li se opus Dragana Petrovića uklapa u onu koja se vama ili meni čini najbolja – nije ni bitno. Ono što jeste bitno je da njegove fotografije uporno odolijevaju sudu vremena i da im svaka nova kontekstualizacija samo dodaje novi značenjski ili vrednosni sloj – a ne oduzima gotovo ništa.

Tekst: Igor Dutina

Autor svih fotografija: Dragan Petrović

Za više fotografija pogledajte www.draganpetrovic.rs

Comments

comments