Nekropola stećaka Boljuni – Stolac

Nekropola stećaka nalazi se u zaseoku Boljuni, koje je u sastavu sela Bjelojevići, 15 km jugozapadno od Stoca, uz cestu Stolac – Hutovo Blato. Smještena je u ravnici, ispod seoskih kuća i raspoređena u dvije grupe, na rastojanju od oko 400m. U okolini ima tragova iz ilirskog doba (gradina i tumuli), a nedaleko je lokalitet Crkvina, vjerovatno kasnoantičkog perioda, kao i ostaci groblja (ranosrednjovjekovnog?).

Stećci Boljuna imaju mnogo zajedničkih osobina sa stećcima istočne Hercegovine, a posebno sa stećcima stolačkog i čapljinskog kraja – sa Radimljom, Opličićima i Nekukom. Svrstavani su u nizove i orijentisani isključivo u pravcu zapad – istok, ili sa malim skretanjem od tog pravca.

Prema uobičajenoj skali osnovnih oblika nekropola se sastoji od: 82 ploče, 176 sanduka, 12 sljemenjaka i 4 krstače. Od ukupnog broja 92 su ukrašena i to: 29 ploča, 57 sanduka i 6 sljemenjaka. Po broju ukrašenih spomenika spadaju među nekoliko velikih nekropola koje su najbogatije ukrašene.

U reljefne motive koji se najčešće pojavljuju spadaju povijene lozice sa trolistovima, kao bordura na vodoravnim stranama ploča ili kao friz na uspravnim stranama sanduka. Ovaj motiv je karakterističan za čitavu Hercegovinu, ali se ovdje javlja u relativno velikom broju. Česti su i štitovi sa mačevima i rozete koje se javljaju u više varijanti: kao heraldičke oznake na štitovima, u kompoziciji sa polumjesecom ili samostalno. Pojavljuju se i kao stilizovane rozete sa tordiranim kružnim vijencima ili predstavljene kao krst – rozete. Zatim po brojnosti slijede plastične vrpce, razne bordure, krst – obični ili stilizovani, polumjesec, ljiljani, biljne stilizacije sa spiralama i grozdovima, arkade i mačevi. Brojne su figuralne predstave i kompozicije: scene lova na jelena, turniri i kola. Tu su i fantastične životinje, figure lava i konjanika.

Originalni motivi Boljuna su: lav, žena sa djetetom u narjučju, stilizovane rozete, fantastične životinje u vidu guštera i kolo sa kolovođom koji jaše na jelenu.

Po broju natpisa, ukupno 19, Boljuni pružaju istorijske podatke i podatke važne za kulturnu istoriju Bosne i Hercegovine. U natpisima se spominju imena sahranjenih Bogavca Taraha Boljunovića, umro prije 1477; Radića Vladisalića; Heraka i Radoslava Herakovića koji leže “na svojoj plemenitoj”; Petra Vukića i njegovog brata i drugih. Neke od tih ličnosti su i istorijski dokumentovane. Dakle, tu su sahranjeni pripadnici grupe Boljuna – Vladisalića, koji su pripadali Donjim Vlasima. Na nekoliko stećaka potpisao se  majstor Grubač, prepoznatljiv po svom umjetničkom izrazu i motivima, dijak (pisar) Semorad i drugi (majstori Milić, Zelija i Dragiša i dva dijaka Radoje i Vuk). Smatra se da su Boljuni bili važan klesarski, tj. umjetnički centar.

Iako tačnih podataka nema, prema brojnosti stećaka pretpostavlja se da se ovdje sahranjivalo od druge polovine XIV do početka XVI stoljeća.

Odlukom Komisije za očuvanje nacionalnih spomenika Bosne i Hercegovine, istorijsko područje – nekropola stećaka I i II Boljuni proglašava se nacionalnim spomenikom Bosne i Hercegovine.

Fotografije: Igor Dutina

 

Comments

comments