Španjola – Zapostavljena hercegnovska tvrđava

Na brežuljku Bajer koji se izdiže iznad Herceg Novog, nekih 170m iznad površine mora, smješteno je utvrđenje Španjola. Iako nazvana Gornji grad u svim zvaničnim dokumentima, u narodu se zadržalo ime Španjola kao sjećanje na kratku vladavinu Španaca (1538. – 1539.).

Prvu tvrđavu, “Karlo V”, su porušili Turci kada su ponovo zavladali gradom i na njenom mjestu sagradili novo utvrđenje. O tome koliko im je bila važna ova tvrđava govorila je ploča, na arapskom jezku, koja se nalazila iznad glavne kapije na kojoj je pisalo:

“Ovu tvrđavu, po sultanovoj naredbi, podigao Sulejman, sin velikoga emira Selimana Hana, moćnog i čestitog viteza, čiji je brat Sinan-beg, veliki vezir sultanov – neka bi poživio duga ljeta i napredovao u sreći i imanju pod zakriljem i uz pomoć milostivog Boga. A pjesnici, koje put ovuda nanese, neka bi, gledajući na me, zanosno kliknuli: Da krasna ti si, divna zgrado”.

Ovaj natpis je, iz nepoznatih razloga, uklonjen.

U svojoj burnoj istoriji, Španjola je promijenila veliki broj vlasnika. Osim Španaca i Turaka, Španjolu su zaposjedali i Mlečani, a značajnu ulogu je imala i u odbrani Herceg Novog 1806. godine kada su je branile združene Rusko-Crnogorske snage od Napoleonovih trupa. Ipak, Španjolu su 1807. godine predali Francuzima koji su upravljali njom sve do 1814. godine, kada Herceg Novi, zajedno sa cijelom Bokom potpada pod vlast Austrougarske. Tek sredinom XIX vijeka i izgradnjom tvrđava Mamula i Arza te Fort Prevlake, Španjola djelimično gubi na značaju ali zbog svog strateškog položaja ostaje u vojnoj upotrebi sve do kraja II svijetskog rata kada je, neko vrijeme, služila kao zatvor.

Iznad glavne kapije postavljena je spomen ploča koja sjedoči o akciji partizanske “trojke”, Ozrenskog bataljona, prilikom koje su uništili jedan italijanski reflektor, a drugi oštetili.

Kako su se vlasnici mijenjali, tako su ostavljali svoje tragove na arhitekurei tvrđave. Tvrđava ima oblik nepravilnog četverougla, na čijim krajevima se nalaze četiri velika bastiona. Glavni ulaz se nalazi na istočnoj strani i zaštićen je spoljašnim zidom kao i bunkerom iz austrijskog perioda. Južna strana, okrenuta prema moru, nosi tragove prepravki koje su napravili Mlečani dok se na zapadnom dijelu vide tragovi turskih graditelja i ostatci džamije. Postoji legenda da je Španjola bila povezana podzemnim prolazom sa Donjim gradom.

Slavna istorija nije pomogla da Španjolu u XXI vijeku ne snađe sudbina velikog broja istorijskih spomenika. Tvrđava sada stoji zarasla i zapuštena, njene zidove prekrivaju grafiti i žvrljotine, a zidovi se lagano obrušavaju…

Tekst: Jovan Vidaković

Fotografije: Jovan Vidaković i Igor Dutina

Comments

comments