Razglednice iz Perasta

Arheološki lokaliteti  Spila i Tamnica iznad Perasta, iz vremena neolita, pokazuju u tragovima pradavnog života, povezanost sa morem. U najstarijim predslavenskim slojevima: ilirskog i rimskog Perasta, nalaze se potvrde u pomorskom angažovanju stanovnika Perasta. Stari Hroničari Perasta navode da su predslavenski žitelji Perasta, čuvali ulaz u zaliv i gradili utvrđenja na ostrvu Sv. Đorđa, za vrijeme ilirske kraljice Teute i rimskog cara Dioklecijana.

Najstariji arhivski podaci o Perastu su iz XIII vijeka gdje postoje vijesti o zanatlijama i kamenarima, krečarima,bačvarima i brodograditeljima, a 1336. pominje se prvi put brodogradilište u Perastu.Građenje manjih jedrenjaka, na svojim škverovima i prevoz robe vlastitim jedrenjacima bili su osnov za ekonomsko i političko osamostaljivanje od Kotora, pa Perast, postaje 1585. samostalna opština. Perast je od XVI v. obilježen na portolanima i pomorskim kartama kao značajan pomorski centar na Jadranskoj obali.

Pomorskom i ratničkom vještinom Peraštani su se izborili za poseban status svoga grada za vrijeme vladavine Venecije od 1420-1797., pogotovo poslije turskog osvajanja dijela Bokokotorskog zaliva, krajem XVII v. Perast tada postaje strateško i važno mesto za odbranu Kotorskog zaliva i grada Kotora, a u političkom i ekonomskom smislu autonoman. Gradom upravlja kapetan, koji ima vojnu i civilnu vlast, a bira se među uglednim domaćim ljudima. Peraštani slobodno mogu trgovati, uz značajne carinske povlastice na teritoriji Mletačke repubike. Pomorci iz Perasta postaju zapovjednici velikih ratnih brodova Venecije, a imaju i čast da čuvaju i zastavu Sv. Marka, na admiralskom brodu za vrijeme ratova koje je Venecija vodila sa Turskom. Mnogi su primjeri pomorske vještine i hrabrosti Peraštana u stalnim pomorskim okršajima sa gusarima i piratima na moru od kojih nije bio pošteđen ni njihov grad. Gusari iz Sjeverne Afrike napadaju i opljačkaju Perast, a stanovnike odvode u ropstvo, 1624. u ljeto, dok su gotovo svi koji bi im mogli pružiti otpor bili na moru. Peraštani su odigrali značajnu ulogu u odbrani Kotora 1539., u pomorskoj bici kod Lepanta, odbrani Perasta od najvećeg turskog napada, u čuvenom Peraškom boju 1654., oslobađanju Risna 1684. i Herceg Novog 1687. od Turaka.

Perast ipak, između dva Svetska rata, imao status opštine, svoju školu, a 1937. osnovan je Muzej. U posljednjih pola vijeka, dobio je status zakonom zaštićene  spomeničke cjeline. Mnoga svjedočanstva peraške prošlosti: istorijske, pomorske, kulturne, čuvaju se danas u zbirkama Muzeja grada Perasta, i Crkvenim zbirkama Sv. Nikole i Gospe od Škrpjela.

Peraštani su od davnina pokazivali privrženost svom gradu, koja se novijim vremenima očituje kroz napore za čuvanje i zaštitu njegovih istorijskih i kulturnih vrijednosti. Prvo organizovano djelovanje na očuvanju istorijske i kulturne baštine Perasta datira iz 1928. Kasnije, 1957. osniva se “Društvo prijatelja spomenika kulture grada Perasta”, koje je kasnije obnovljeno 1999. kao “Društvo prijatelja grada Perasta”.

Fotografije: Igor Dutina

Autor teksta: Marija Mihaliček, istoričarka umjetnosti

Izvor teksta: Turistički info panel u Perastu

Comments

comments